หยิน–หยาง และธาตุทั้ง 5 (Yin Yang and 5 Elements)
ธาตุทั้ง 5 ได้แก่ ไม้ (Wood), ไฟ (Fire), ดิน (Earth), ทอง/โลหะ (Metal) และน้ำ (Water) โดยแต่ละธาตุจะแบ่งออกเป็น หยิน (Yin) และ หยาง (Yang) ดังนี้
ไม้ (Wood) – ไม้หยิน (Yin Wood) และ ไม้หยาง (Yang Wood)
ไฟ (Fire) – ไฟหยิน (Yin Fire) และ ไฟหยาง (Yang Fire)
ดิน (Earth) – ดินหยิน (Yin Earth) และ ดินหยาง (Yang Earth)
ทอง/โลหะ (Metal) – ทองหยิน (Yin Metal) และ ทองหยาง (Yang Metal)
น้ำ (Water) – น้ำหยิน (Yin Water) และ น้ำหยาง (Yang Water)
โลหะก่อเกิดน้ำ (Metal produces Water)
โลหะสามารถหลอมละลายและเปลี่ยนสภาพเป็นของเหลวได้ จึงถือว่าโลหะก่อเกิดน้ำ
น้ำหล่อเลี้ยงไม้ (Water nourishes Wood)
น้ำเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ช่วยให้พืชพรรณและต้นไม้เจริญเติบโต
ไม้ก่อให้เกิดไฟ (Wood activates Fire)
ไม้เป็นเชื้อเพลิงที่ทำให้ไฟลุกไหม้และคงอยู่ได้
ไฟก่อเกิดดิน (Fire enriches Earth)
เถ้าถ่านที่เกิดจากการเผาไหม้ของไฟจะกลับคืนสู่ดินและกลายเป็นส่วนหนึ่งของผืนดิน
ดินก่อเกิดโลหะ (Earth yields Metal)
แร่โลหะต่าง ๆ เกิดขึ้นและถูกขุดค้นมาจากภายในผืนดิน
วัฏจักรการก่อเกิด (Generating Cycle)
วัฏจักรการก่อเกิดแสดงให้เห็นถึงกระบวนการที่ธาตุหนึ่ง ส่งเสริม สนับสนุน และเพิ่มพลัง ให้แก่อีกธาตุหนึ่ง โดยใช้เพื่อเสริมความแข็งแกร่งให้กับธาตุที่อ่อนกำลังหรือขาดสมดุล
ลำดับการก่อเกิดของธาตุทั้ง 5 คือ:
ไม้ → ไฟ → ดิน → โลหะ → น้ำ → ไม้
ซึ่งเป็นวงจรแห่งการหล่อเลี้ยงและสนับสนุนกันอย่างต่อเนื่องตามหลักธาตุทั้งห้า (五行 – อู่สิง).
โลหะพิฆาตไม้ (Metal conquers Wood)
โลหะสามารถตัด โค่น และแปรรูปไม้ได้ จึงถือว่าโลหะควบคุมไม้
ไม้พิฆาตดิน (Wood penetrates Earth)
รากไม้สามารถชอนไชลงไปในดินและดูดซึมสารอาหารจากดิน ทำให้ดินเสื่อมสภาพหรือขาดความอุดมสมบูรณ์ได้
ดินพิฆาตน้ำ (Earth drains Water)
ดินสามารถดูดซับ กักเก็บ หรือขัดขวางการไหลของน้ำได้
น้ำพิฆาตไฟ (Water extinguishes Fire)
น้ำสามารถควบคุมและดับไฟได้
ไฟพิฆาตโลหะ (Fire destroys Metal)
ความร้อนจากไฟสามารถหลอมละลายและเปลี่ยนสภาพของโลหะได้
วัฏจักรการควบคุม (Controlling Cycle)
วัฏจักรการควบคุมแสดงให้เห็นถึงกระบวนการที่ธาตุหนึ่งมีความสามารถในการ ควบคุม ลดทอน หรือทำให้อีกธาตุหนึ่งอ่อนกำลังลง และหากมีพลังมากเกินไปก็อาจทำลายอีกธาตุหนึ่งได้
ลำดับการควบคุมของธาตุทั้ง 5 คือ:
โลหะ → ไม้ → ดิน → น้ำ → ไฟ → โลหะ
หรือกล่าวอีกแบบคือ
โลหะควบคุมไม้
ไม้ควบคุมดิน
ดินควบคุมน้ำ
น้ำควบคุมไฟ
ไฟควบคุมโลหะ
หลักการนี้ใช้เพื่อรักษาสมดุลของพลังธาตุทั้งห้า ไม่ให้ธาตุใดธาตุหนึ่งมีอำนาจมากเกินไปจนเสียสมดุล ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของศาสตร์จีน เช่น ฮวงจุ้ย (風水), โป๊ยหยี่สี่เถียว (八字), การแพทย์แผนจีน และการเลือกฤกษ์ยาม.